مالیات صادرات چگونه است؟ بررسی معافیت، نرخ صفر و رفع تعهد ارزی
ماده ۱۴۱ قانون مالیاتهای مستقیم: صد درصد (۱۰۰٪) درآمد حاصل از صادرات خدمات و کالاهای غیرنفتی و محصولات بخش کشاورزی و بیست درصد (۲۰٪) درآمد حاصل از صادرات مواد خام و کالاهای واسطهای نیمهخام مشمول مالیات با نرخ صفر میگردد. تفسیر صحیح این حکم قانونی و تشخیص دقیق شمول نرخ صفر، بهویژه در فرآیند رسیدگیهای مالیاتی، اهمیت بالایی دارد و در این مسیر استفاده از نظر یک مشاور مالیاتی شهرک های صنعتی میتواند از بروز اختلافات و ریسکهای مالیاتی جلوگیری کند. فهرست مواد خام، کالاهای نفتی و کالاهای واسطهای نیمهخام به پیشنهاد مشترک وزارتخانههای امور اقتصادی و دارایی، صنعت، معدن و تجارت و نفت و اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی به تصویب هیأت وزیران میرسد.
تبصره 1 ماده 141 قانون مالیاتهای مستقیم (الحاقی ۱۳۹۴/۰۴/۳۱)- درآمد حاصل از صادرات کالاهای مختلف که بهصورت عبوری (ترانزیت) به ایران وارد میشوند و بدون تغییر در ماهیت یا با انجام کاری بر روی آن صادر میشوند مشمول مالیات با نرخ صفر میگردد.
تبصره 2 ماده 141 قانون مالیاتهای مستقیم (الحاقی ۱۳۹۴/۰۴/۳۱)- مفاد این ماده پس از اتمام دوره اجرای قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۵ /۱۰ / ۱۳۸۹ لازم الاجراء میشود.
مالیات صادرات در نظام مالیاتی ایران با هدف حمایت از صادرات غیرنفتی، افزایش ارزآوری و تقویت تولید داخلی طراحی شده است. برخلاف تصور رایج، صادرات در اغلب موارد نهتنها مشمول مالیات سنگین نیست، بلکه با رعایت الزامات قانونی، از نرخ صفر مالیاتی و استرداد مالیات بر ارزش افزوده نیز برخوردار میشود. بااینحال، بهرهمندی از این مزایا نیازمند رعایت دقیق مقررات مالیاتی، گمرکی و ارزی است.
تعریف مالیات صادرات در نظام مالیاتی ایران
مالیات صادرات بهصورت مستقیم بهعنوان یک پایه مالیاتی مستقل تعریف نشده، بلکه در چارچوب مالیات بر ارزش افزوده و مالیات بر درآمد بررسی میشود. مطابق قوانین جاری، صادرات کالا و خدمات در زمره فعالیتهای اقتصادی مشمول مالیات قرار میگیرد، اما قانونگذار برای تشویق صادرات غیرنفتی، معافیتها و نرخ صفر مالیاتی را پیشبینی کرده است.
مالیات صادرات و ارتباط آن با مالیات بر ارزش افزوده
طبق ماده ۱ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۳۸۷، صادرات و واردات مشمول مقررات این قانون هستند. نرخ عمومی مالیات بر ارزش افزوده براساس ماده ۷ قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰ تعیین شده و مطابق قانون بودجه سال ۱۴۰۳ به ۱۰ درصد افزایش یافته است.
باوجوداین، صادرات به دلیل ماهیت ارزآور خود، در صورت احراز شرایط قانونی، از پرداخت نهایی مالیات معاف شده و مالیات پرداختشده در مراحل قبل، به صادرکننده مسترد میشود.
مبنای قانونی معافیت مالیاتی صادرات
مطابق ماده ۱۰ قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰، درآمد حاصل از صادرات کالا و خدمات از مالیات معاف است، مشروط بر اینکه شرایط زیر رعایت شود:
- خروج کالا از کشور از طریق مبادی رسمی گمرکی
- ارائه پروانه سبز گمرکی یا برگ خروجی کالا
- ارائه قرارداد معتبر و گواهی انجام کار برای صادرات خدمات
- ارائه گواهی ارزآوری مورد تأیید بانک مرکزی (در صادرات خدمات)
- ارائه کلیه اسناد و مدارک مثبته مالی و تجاری
در صورت پرداخت مالیات بر ارزش افزوده در مراحل خرید یا تولید، صادرکننده پس از احراز شرایط فوق، مشمول استرداد مالیات خواهد بود.
نرخ صفر مالیات صادرات چیست؟
نرخ صفر مالیاتی به این معناست که فعالیت اقتصادی مشمول مالیات شناخته میشود، اما نرخ اعمالی آن صفر درصد است؛ بنابراین مؤدی مکلف به انجام تکالیف مالیاتی است، اما مالیاتی پرداخت نمیکند.
براساس ماده ۱۴۱ قانون اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم مصوب ۱۳۹۴، ۱۰۰ درصد درآمد حاصل از صادرات کالاها و خدمات غیرنفتی و محصولات کشاورزی مشمول مالیات با نرخ صفر است.
شرایط بهرهمندی از نرخ صفر مالیاتی صادرات
مطابق تبصره ۱ ماده ۱۴۶ مکرر قانون مالیاتهای مستقیم، استفاده از نرخ صفر مالیاتی منوط به انجام کامل تکالیف زیر است:
- ارسال اظهارنامه مالیاتی در مهلت مقرر
- نگهداری و ارائه دفاتر قانونی
- ارائه اسناد و مدارک مالی و حسابداری شفاف
علاوهبر این موارد، طبق جزء ۵ بند (ع) تبصره ۶ قانون بودجه سال ۱۴۰۱، برخورداری از نرخ صفر مالیاتی صادرات، منوط به رفع تعهد ارزی صادرکننده است.
رفع تعهد ارزی چیست و چرا شرط اصلی معافیت صادرات است؟
رفع تعهد ارزی به معنای بازگرداندن ارز حاصل از صادرات به چرخه اقتصادی کشور است. این الزام نخستینبار از سال ۱۳۹۷ و در چارچوب سیاستهای ارزی بانک مرکزی اجرایی شد و امروزه یکی از مهمترین شروط برخورداری از معافیت مالیات صادرات محسوب میشود.
بدون رفع تعهد ارزی، درآمد صادراتی مشمول نرخ صفر مالیاتی نخواهد شد و صادرکننده از استرداد مالیات ارزش افزوده نیز محروم میشود.
روشهای قانونی رفع تعهد ارزی صادرکنندگان
مطابق بند ۱۳ ماده ۱ آییننامه اجرایی تبصره (۶) بند (ح) ماده (۲) مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، صادرکنندگان میتوانند از روشهای زیر برای رفع تعهد ارزی استفاده کنند:
- فروش ارز حاصل از صادرات در سامانه نیما
- واردات کالا یا خدمات در مقابل صادرات
- واگذاری ارز صادراتی به سایر واردکنندگان
- تهاتر کالا با کالا
- فروش ارز بهصورت اسکناس به بانکها یا صرافیهای مجاز
- بازپرداخت تسهیلات ارزی دریافتی از بانکها یا صندوق توسعه ملی
مهلت رفع تعهد ارزی
براساس ماده ۷ آییننامه اجرایی، صادرکننده مکلف است حداکثر ظرف چهار ماه از تاریخ صدور پروانه گمرکی، نسبت به رفع تعهد ارزی اقدام کند. تمدید این مهلت با تأیید وزارت صنعت، معدن و تجارت امکانپذیر است.
استرداد مالیات بر ارزش افزوده صادرات
پس از انجام کامل رفع تعهد ارزی، صادرکننده میتواند برای بازپسگیری مالیات پرداختشده اقدام کند. این فرآیند از طریق سامانه مالیات بر ارزش افزوده انجام میشود.
مراحل استرداد مالیات صادرات
- ورود به سامانه مالیات بر ارزش افزوده
- انتخاب گزینه «استرداد» از منوی اصلی
- ثبت درخواست استرداد و بارگذاری مستندات
- بررسی درخواست توسط سازمان امور مالیاتی
- واریز مبلغ تأییدشده به حساب مؤدی
نقش کارت بازرگانی در مالیات صادرات
تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی فعال در حوزه صادرات موظف به دریافت کارت بازرگانی هستند. مالیاتهای مرتبط با کارت بازرگانی، مستقل از مالیات صادرات بوده و عدم تسویه آن میتواند مانع بهرهمندی از معافیتها و نرخ صفر مالیاتی شود.
اشتباهات رایج صادرکنندگان در حوزه مالیات صادرات
- عدم ارسال بهموقع اظهارنامه مالیاتی
- نقص در اسناد گمرکی و مالی
- عدم پیگیری رفع تعهد ارزی در مهلت مقرر
- ثبت نادرست اطلاعات در سامانههای مالیاتی
- عدم آگاهی از آخرین تغییرات قوانین مالیاتی