راهنمای کامل «مالیات بر عایدی سرمایه» در ایران — چیستی، نحوه محاسبه، داراییها و معافیتها
«مالیات بر عایدی سرمایه» وسیلهای است که دولت با آن سعی دارد فعالیتهای دلالی و سفتهبازی در بازارهایی مانند مسکن، خودرو، طلا، ارز و … را کاهش دهد؛ موضوعی که از دیدگاه مشاور مالیاتی در کاوه نیز میتواند به هدایت نقدینگی سرگردان به سمت تولید و اقتصاد مولد کمک کند و در نتیجه عدالت مالیاتی را تا حدی برقرار نماید.
چیستی مالیات بر عایدی سرمایه
مالیات بر عایدی سرمایه صرفاً بر سود حاصل از فروش یک دارایی (یعنی تفاوت بین قیمت فروش و قیمت خرید) اعمال میشود، نه بر ارزش کل دارایی.
به عبارت ساده: اگر ملکی یا خودرویی یا طلایی داشتهاید، هر زمان آن را بفروشید و قیمت فروش بیشتر از قیمت خرید باشد، آن «عایدی» مشمول این مالیات خواهد بود — به شرطی که مشمول معافیت نشود.
چرا این مالیات وضع شده؟
کنترل سوداگری و سفتهبازی: جلوگیری از خرید و فروشهای سوداگرانه که باعث بیثباتی در بازارهای مسکن، خودرو، طلا و ارز میشود.
تقویت عدالت مالیاتی: پیشتر کارمندان و صاحبان کسبوکار مالیات میدادند اما فعالان سفتهباز عملاً خارج از نظام مالیاتی بودند.
هدایت سرمایه به تولید: با کاهش جذابیت بازارهای غیرمولد، سرمایهگذاریها به سمت فعالیتهای مولد سوق داده میشود.
افزایش درآمد پایدار برای دولت: CGT یک منبع درآمدی جدید و قابل اتکا ایجاد میکند.
کدام داراییها مشمول میشوند؟
مطابق قانون، داراییهای «غیرمولد» که معمولاً محل سوداگری هستند شامل موارد زیرند:
املاک (مسکونی، تجاری، زمین و…)
خودرو با پلاک شخصی
طلا، جواهرات، سکه، فلزات گرانبها
ارز خارجی
رمز ارزها
معافیتها و تمایز بین سرمایهگذاری بلندمدت و سوداگری کوتاهمدت
قانون CGT با هدف حمایت از مصرفکننده واقعی و سرمایهگذار بلندمدت، معافیتهایی در نظر گرفته است.
اگر دارایی برای مدت طولانی نگه داشته شود، نرخ مالیات کاهش مییابد و در برخی موارد معافیت کامل وجود دارد.
برای خودرو: نگهداری کوتاهمدت = نرخ بالا / نگهداری بلندمدت = نرخ پایین یا معافیت
برای طلا، ارز و رمز ارز: هرچه مدت نگهداری بیشتر باشد، نرخ کمتر است.
معاملات سهام در بورس معمولاً معافاند.
انتقالات بلاعوض (ارث، جهیزیه، هدایا) درصورت ثبت قانونی ممکن است معاف باشند.
نحوه محاسبه مالیات بر عایدی سرمایه
محاسبه مالیات بر دو عامل اصلی استوار است:
میزان سود (عایدی)
مدت زمان نگهداری دارایی
نرخ پایه پلکانی (بر اساس ماده ۱۳۱ قانون مالیاتهای مستقیم):
| حد سود سالانه | نرخ مالیات |
|---|---|
| تا ۲۰۰ میلیون تومان | ۱۵٪ |
| ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان | ۲۰٪ |
| مازاد بر ۴۰۰ میلیون تومان | ۲۵٪ |
مثال:
اگر سود فروش دارایی ۷۰۰ میلیون تومان باشد:
۱۵٪ برای ۲۰۰ میلیون اول، ۲۰٪ برای ۲۰۰ میلیون بعدی، ۲۵٪ برای ۳۰۰ میلیون آخر.
سازوکار زمان نگهداری و معافیتها
خودرو: فروش قبل از ۱ سال → نرخ بالا. نگهداری بالای ۳ سال → احتمال معافیت.
طلا و ارز: نگهداری کمتر از ۱ سال → نرخ سنگین. نگهداری طولانی → نرخ کمتر.
مسکن: فروش سریع پس از خرید → نرخ بالا. نگهداری چندساله → نرخ کاهش مییابد.
تداخل با مالیات نقل و انتقال / مالیات ارزش افزوده
اگر قبلاً مالیات نقلوانتقال پرداخت شده باشد:
اگر بیشتر از CGT باشد → مالیات جدیدی دریافت نمیشود.
اگر کمتر باشد → همان مالیات قبلی به عنوان علیالحساب ثبت و مابهالتفاوت مطالبه میشود.
معافیتها — چه کسانی مشمول نیستند؟
هر شخص بالای ۱۸ سال با یک خودرو شخصی و دوره نگهداری بلندمدت
برخی سقفهای معافیت برای تعداد املاک یا خودروها در هر خانواده
سهام بورس و صندوقها
انتقالات بلاعوض ثبتشده (ارث، هدیه، جهیزیه و …)
برخی داراییها در مناطق آزاد تحت شرایط خاص
نکات مهم درباره اجرا و شفافیت
برای اجرای مؤثر CGT، زیرساختهایی نظیر سامانه مؤدیان و پایانههای فروشگاهی ایجاد شدهاند تا معاملات بهصورت الکترونیکی ثبت شوند.
دفاتر اسناد رسمی، صرافیها، طلافروشیها، پلتفرمهای رمزارز و سایر نهادهای واسطه موظفاند اطلاعات معاملات را ثبت کنند وگرنه معامله «غیرشفاف» تلقی شده و ممکن است مالیات یا جریمه در پی داشته باشد.
چالشها و انتقادات
دشواری تشخیص «سود واقعی» در نبود مستندات
احتمال دور زدن قانون از طریق معاملات غیررسمی
تورم بالا و خطر مالیات بر سود اسمی، نه واقعی
نیاز به زیرساخت گسترده اطلاعاتی و نظارتی
وضعیت فعلی و آینده مالیات بر عایدی سرمایه(مشاور مالیاتی در کاوه )
قانون CGT در تابستان ۱۴۰۴ تصویب و از مرداد همان سال اجرایی شده است.
نرخ مالیات برای برخی داراییها بین ۰ تا ۴۰٪ تعریف شده است.
با تکمیل زیرساختهای نظارتی، انتظار میرود بازارهای غیررسمی شفافتر شوند؛ اما اجرای دقیق و جلوگیری از فرار مالیاتی همچنان محل بحث است.