استراتژی‌های بازیابی و استرداد مالیاتی (VAT Refund)؛ آزاد سازی سرمایه حبس شده در گردش

   استراتژی‌های بازیابی و استرداد مالیاتی (VAT Refund)؛ آزاد سازی سرمایه حبس شده در گردش

نویسنده و تحلیل‌گر:
علیرضا عامره
استاد دانشگاه و مشاور مالیاتی خبره کشوری
با ۳۰ سال سابقه مدیریت و تخصص در سازمان امور مالیاتی (متخصص رسیدگی به مالیات شرکت‌ها)
نماینده سابق دادستانی انتظامی مالیاتی و رئیس هیئت اجرایی
مدیرعامل شرکت همیاران حساب کاوه و مؤسس سایت همیاران تکس

مقدمه و تحلیل سرمایه‌ای:

در ترازنامه‌های بسیاری از شرکت‌های بازرگانی و تولیدی، مبلغ قابل توجهی تحت عنوان «مالیات بر ارزش افزوده پرداختی» ثبت شده است که در واقع طلب شرکت از دولت است. اما برای بسیاری از مدیران، این مبلغ تنها یک «عدد» در دفاتر حسابداری است که هیچ‌وقت به وجه نقد تبدیل نمی‌شود. من، علیرضا عامره، با تکیه بر تجربه مدیریت در هیئت‌های اجرایی و رسیدگی به پرونده‌های کلان، به شما می‌گویم که استرداد مالیاتی (VAT Refund)، اگر با یک استراتژی درست مدیریت شود، می‌تواند یکی از سریع‌ترین راه‌های تأمین نقدینگی برای شرکت باشد. در این مقاله در سایت همیاران تکس، به شما می‌گویم چگونه این سرمایه حبس شده را آزاد کرده و به جریان وجوه نقد (Cash Flow) شرکت بازگردانید.

۱. چرا درخواست‌های استرداد مالیاتی معمولاً رد می‌شوند؟

به عنوان کسی که سال‌ها در جایگاه اجرایی و نظارتی سازمان بوده است، متوجه شدم که اکثر درخواست‌های استرداد به دلیل سه اشتباه استراتژیک رد می‌شوند:
– نقص در زنجیره مستندات: سازمان برای استرداد، نه تنها سند خرید، بلکه «سند پذیرش» فروشنده و مدارک پرداخت و اسناد حمل و انبار را نیز می‌طلبد. اگر زنجیره مستندات ناقص باشد، درخواست بلافاصله رد می‌شود.
– عدم تطبیق با سامانه مودیان: تضاد بین مبلغ درخواست شده برای استرداد و ارقام ثبت شده در سامانه مودیان، اولین گام سازمان برای رد درخواست است.
– رویکرد «درخواستی» به جای «استدلالی»: بسیاری از شرکت‌ها درخواست استرداد را به صورت یک نامه ساده ارسال می‌کنند. در حالی که سازمان، نیاز به یک «پکیج مستنداتی» دارد که ثابت کند استرداد طبق قانون حق مودی است.

۲. متدولوژی بازیابی سرمایه (رویکرد ترکیبی دانشگاهی-عملیاتی):

در شرکت همیاران حساب کاوه، ما برای استرداد مالیات، از یک فرآیند «پاکسازی و تثبیت» استفاده می‌کنیم:
– گام اول: پالایش ورودی‌ها (Input Cleaning): بررسی تمام صورت‌حساب‌های خرید و اطمینان از اینکه تمامی آن‌ها در سامانه مودیان تایید شده و قابلیت استرداد دارند.
– گام دوم: تطبیق با اظهارنامه‌های تکلیفی: اطمینان از اینکه مبالغ درخواستی برای استرداد، با اظهارنامه‌های ارسالی از نظر مبلغ و آیتمهای مرتبط ، در تضاد نباشند واظهارنامه ارزش افزوده بدرستی تهیه شده باشد.
– گام سوم: تدوین لایحه استرداد استراتژیک: ما لایحه را به گونه‌ای می‌نویسیم که بر اساس «آرای شورای عالی مالیاتی» و «بخشنامه‌های جاری»، سازمان را متقاعد کنیم که استرداد این مبلغ، یک الزام قانونی است، نه یک لطف از سوی سازمان.

۳. تحلیل ریسک: تفاوت استرداد در کالاهای صادراتی و داخلی

به عنوان مشاور خبره کشوری، باید اشاره کنم که استرداد در کالاهای صادراتی (صفر درصد) بسیار حساس‌تر است. در اینجا، سازمان روی «اثبات صادرات» و «تطبیق با گمرک» بسیار سخت‌گیر است. تخصص ما در این است که زنجیره «خرید / تولید/تجهیز /فروش/صادرات /استرداد» را به گونه‌ای مستند کنیم که هیچ جای سوالی برای بازرس سازمان باقی نماند.

مروری بر رویه های اداری و قوانین استرداد مالیات ارزش افزوده:

در  صورت احراز استرداد ،به شرط اینکه مودی بدهی مالیاتی دوره های قبل نداشته باشد، دو راهکار برای او متصور است.
-انتقال اضافه پرداختی به دوره یا دوره‌های بعدی.
-ثبت درخواست استرداد مالیات بر ارزش افزوده اضافه پرداختی.

5 حالت قابل تصور برای مالیات قابل استرداد:
فارغ از حالتی که مودی به دلیل اضافه پرداختی مشمول استرداد مالیات بر ارزش افزوده می‌شود، قانون‌گذار در ماده 8 قانون دائمی ارزش افزوده مصوب 1400/3/2، 5 حالتی که مودی می‌تواند نسبت به استرداد ارزش افزوده پرداختی اقدام نماید، به شرح زیر معرفی نموده است:
_ مالیات و عوارض ارزش افزوده پرداختی بابت نهاده‌های مورد نیاز جهت تولید کالاها و خدمات مشمول مالیات بر ارزش افزوده (متن ماده 8)
نکته مهم: توجه شود برای مودیانی که به عرضه توام کالاها یا خدمات مشمول و معاف اشتغال دارند، تنها مالیات و عوارض پرداختی بابت خرید نهاده‌های مورد نیاز جهت تولید کالاها و خدمات مشمول، قابل کسر، تهاتر یا استرداد است (تبصره 3 ماده 8)

_ مالیات و عوارض پرداختی جهت خرید ماشین‌ آلات خطوط تولید فارغ از اینکه محصول نهایی مشمول و یا معاف است (تبصره 4 ماده 8)
_ مالیات و عوارض پرداختی واحدهای تولیدی یا معدنی دارای مجوز تاسیس در دوره‌های قبل از بهره برداری جهت خرید کالاها و خدمات مورد نیاز برای تاسیس و راه‌اندازی (تبصره 6 ماده 8)
_ مالیات و عوارض پرداختی شهرداری‌ها و دهیاری‌ها جهت خرید کالاها و خدمات مورد نیاز برای انجام وظایف و خدمات قانونی
_ مالیات و عوارض پرداختی توسط سفارتخانه‌ها، ماموریتهای دیپلماتیک، پست‌های کنسولی، ماموران دیپلماتیک و کارکنان اداری و فنی آنها که تبعه ایران نیستند به شرط عمل متقابل، و همچنین مالیات و عوارض پرداختی توسط دفاتر سازمان‌های بین‌المللی و اعضای آنان که مقیم ایران هستند (اتباع غیرایرانی)، با ارائه اسناد و مدارک مثبته (تبصره 8 ماده 8)

شرط استرداد اضافه پرداخت مالیات بر ارزش افزوده: شرط مهم استرداد مالیات بر ارزش افزوده، پذیرش اعتبار مالیاتی مودی، توسط سازمان مالیاتی است. در حقیقت در صورت عدم تایید صورتحسابها و یا عدم پذیرش اعتبار مودی، امکان استرداد ارزش افزوده وجود ندارد.

چه نوع مالیات ارزش افزوده غیر قابل استرداد میباشد:
_ مالیات و عوارض پرداختی جهت خرید نهاده‌های مربوط به طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای دولتی (عمرانی) قابل استرداد نیست؛ در واقع مالیات و عوارض ارزش افزوده پرداختی در این حالت، به بهای تمام شده دارایی‌های مذکور اضافه می‌شود.
_ در مواردی که مودی تنها به عرضه کالاها یا خدمات معاف اشتغال داشته باشد، مالیات و عوارض پرداختی مودی جهت خرید نهاده‌های تولید محصولات قابل تهاتر یا استرداد نمیباشد.

*نکته مهم اینکه: سازمان مالیاتی، آن بخش از مالیات و عوارض پرداختی مودیان که بر اساس مقررات قابل تهاتر یا استرداد نیست، به عنوان هزینه‌های قابل قبول مالیاتی می‌پذیرد. (تبصره 5 ماده 8 قانون دائمی ارزش افزوده)

فرآیند استرداد مالیات و عوارض ارزش افزوده اضافه پرداخت:
با راه‌اندازی سامانه مودیان مالیاتی و الزام مودیان به صدور صورتحساب الکترونیکی، نحوه ثبت درخواست استرداد اضافه پرداختی ارزش افزوده تغییراتی داشته است. در ادامه فرآیند استرداد مالیات بر ارزش افزوده پس از پیاده سازی و استقرار سامانه مودیان را بر اساس دستورالعمل 200/1401/525 مورخ 1401/2/21، شرح می‌دهیم. مطابق دستورالعمل مذکور، فرآیند استرداد ارزش افزوده در دو فاز به صورت زیر اجرا می‌شود:
فاز اول: قبل از پیاده سازی و اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان
فاز دوم: بعد از پیاده سازی و استقرار سامانه مودیان

مراحل استرداد ارزش افزوده قبل از اجرای کامل قانون سامانه مودیان
1- تکمیل و ارسال اظهارنامه ارزش افزوده از طریق سامانه my tax.
2- انتخاب گزینه استرداد در اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده
3- رسیدگی به اظهارنامه مودیان متقاضی استرداد حداکثر ظرف پانزده روز از تاریخ ثبت درخواست و تعیین ارزش افزوده قابل استرداد
4- صدور و ابلاغ برگ مطالبه یا استرداد حداکثر ظرف مدت یک هفته بعد از 15 روز مذکور.
در صورت صدور برگ ابلاغ یا استرداد ،مودی دو انتخاب پیش رو دارد:
_ تمکین و پذیرش مبلغ مالیات و عوارض قابل استرداد تعیین شده به موجب برگ استرداد ابلاغی.
_اعتراض به مبلغ استرداد تشخیصی سازمان مالیاتی.

_ تمکین مودی به مبلغ قابل استرداد تشخیصی
در این صورت، برگ مطالبه و استرداد صادره قطعی بوده و مبلغ تشخیصی قابل استرداد به مودی خواهد بود. در این صورت ادارات کل مالیاتی موظفند مالیات و عوارض قطعی را ظرف مهلت مقرر یک ماه از تاریخ ثبت درخواست به حساب مودی واریز نمایند.
_ اعتراض به مبلغ استرداد تشخیصی
در صورتی که مودی به مالیات و عوارض قابل استرداد تعیین و ابلاغ شده به موجب برگ مطالبه و استرداد معترض باشد، مراتب رسیدگی به اعتراض او به شرح زیر خواهد بود:
_ رسیدگی مجدد در اداره مالیاتی مربوطه
چنانچه مابه‌التفاوت ارزش افزوده مورد درخواست مودی، به تایید اداره مالیاتی برسد، اداره مربوطه موظف به واریز مبلغ قابل استرداد، به‌علاوه جرایم موضوع ماده 8 قانون ارزش افزوده به حساب مودی هستند (فارغ از اینکه مودی مجددا معترض باشد یا نباشد)
_رسیدگی در هیئت حل اختلاف بدوی در صورت اعتراض مودی به رسیدگی مجدد اداره مالیاتی
چنانچه مابه‌التفاوت ارزش افزوده مورد درخواست مودی به تایید هیات حل اختلاف بدوی برسد، مابه‌التفاوت تا سقف مورد تایید اداره مالیاتی به‌علاوه جرایم موضوع ماده 8 قانون ارزش افزوده به حساب مودی واریز خواهد شد (فارغ از اینکه مودی مجددا معترض باشد یا نباشد)
_ رسیدگی در هیئت حل اختلاف تجدید نظر در صورت اعتراض مودی به رای هیئت بدوی
چنانچه مابه‌التفاوت ارزش افزوده مورد درخواست مودی به تایید هیئت حل اختلاف تجدید نظر برسد مالیات و عوارض قطعی و ادارات کل مالیاتی موظفند مبلغ مابه‌التفاوت مالیات و عوارض قطعی شده را به‌علاوه جرایم موضوع ماده 8 قانون ارزش افزوده به حساب مودی واریز نمایند.
نکته مهم:ادارات کل مالیاتی و مراجع دادرسی تعیین شده در قانون موظفند رسیدگی به اعتراض مودیان معترض به مالیات و عوارض قابل استرداد تعیین شده را خارج از نوبت رسیدگی نمایند.
اولین قدم در استرداد ارزش افزوده، انجام تکالیف مالیاتی است.

مراحل استرداد مالیات بر ارزش افزوده بعد از استقرار کامل سامانه مودیان
1- نخستین قدم جهت استفاده از امتیاز استرداد مالیات بر ارزش افزوده اضافه پرداختی، ثبت نام در سامانه مودیان است.
2- در مرحله بعدی مودی موظف به انجام تکالیف مقرر شده در قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان از جمله صدور صورتحساب الکترونیکی است.
3- در این مرحله مودی باید منتظر بررسی صورتحسابها از سوی اداره مالیاتی و درج میزان مبالغ قابل استرداد در کارپوشه خود بماند.
*نکته: مرکز تنظیم مقررات نظام پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان موظف است سامانه مودیان را به گونه‌ای طراحی نماید تا ظرف یک ماه پس از پایان هر دوره مالیاتی، میزان مبالغ قابل استرداد (در خصوص مودیانی که جمع اعتبار مالیاتی آنان بیشتر از مالیات و عوارض فروش آنها باشد) را در کارپوشه مودی درج نماید.
4- سپس مودیان موظفند با رعایت مواد (4) و (8) قانون مالیات بر ارزش افزوده، مازاد مالیات و عوارض پرداختی قابل استرداد را مشخص و تقاضای خود مبنی بر استرداد یا انتقال به دوره بعد را در کارپوشه درج نمایند. عدم اقدام مودی به منزله عدم درخواست استرداد بوده و مالیات و عوارض قابل استرداد تعیین شده به دوره یا دوره‌های بعد انتقال خواهد یافت.
5- در نهایت ادارات کل مالیاتی موظفند، در صورتی که مودی مازاد پرداختی طی دوره‌های مربوط را درخواست استرداد نماید، نسبت به واریز مازاد پرداختی تعیین شده در سامانه توسط سازمان حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ ثبت درخواست استرداد به حساب مودی اقدام نمایند.

موارد عدم پذیرش درخواست استرداد مالیات بر ارزش افزوده
مطابق اعلام سازمان مالیاتی در دستورالعمل 200/1401/525، در موارد زیر درخواست استرداد مودیان مورد پذیرش سازمان قرار نخواهد گرفت:
در صورتی که مودیان متخلف موضوع ماده 9 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان نسبت به ثبت اصلاحات اعلام شده طبق دستورالعمل اقدام ننمایند، اعتبار مالیاتی برای موارد اصلاح نشده، منظور نشده و در نتیجه استرداد مالیاتی موضوعیت نخواهد داشت.
در صورتی که مودیان از ثبت نام در سامانه مودیان خودداری نمایند، مشمول استرداد مالیات و عوارض ارزش افزوده نخواهند بود.
*قابل توجه مودیان مالیاتی :نگهداری اسناد و مدارک 10 سال گذشته فعالیت اقتصادی از این جهت که از استقرار سامانه مودیان هنوز 10 سال نگذشته و برخی اطلاعات مودیان همچنان در سامانه موجود نیست، حائز اهمیت است.
مهلت ثبت درخواست استرداد مالیات بر ارزش افزوده اضافه پرداختی:
مطابق دستورالعمل ابلاغی سازمان مالیاتی، سامانه مودیان باید به گونه‌ای تنظیم شود که اضافه پرداختی مالیات ظرف 30 روز پس از پایان دوره مالیاتی در کارپوشه مودی ثبت شود. بدین ترتیب مودی موظف است با رعایت مواد 4 و  8 قانون دائمی ارزش افزوده، نسبت به تعیین تکلیف اضافه پرداختی خود (اعم از ثبت درخواست استرداد و یا درخواست انتقال اضافه پرداختی به دوره بعد) اقدام نماید.
عدم واکنش مودی در این خصوص، به منزله عدم درخواست استرداد بوده و مالیات و عوارض قابل استرداد تعیین شده به دوره یا دوره‌های بعد انتقال خواهد یافت.

تحلیل ویژه علیرضا عامره (نماینده سابق دادستانی انتظامی مالیاتی):

یک نکته بسیار حیاتی برای اعضای هیئت مدیره و سهامداران: «استرداد مالیاتی، یک اقدام حسابداری نیست، بلکه یک اقدام حقوقی-مالیاتی است». اگر این کار را به حسابدار ساده بسپارید، احتمالاً درخواست شما رد شده و حتی ممکن است باعث جلب توجه سازمان برای بازرسی‌های گسترده‌تر در سایر بخش‌ها شود.
من در سال‌های فعالیت در بخشهای رسیدگی مالیات و نظارت، دیده‌ام که بسیاری از شرکت‌ها به دلیل عدم اطلاع از قانون و پیچیدگی فرایند استرداد و زمان بر بودن آن ، از حق استرداد خود می‌گذرند. اما حقیقت این است که با یک «رویکرد مستندمدار و قانونی»، سازمان نه تنها استرداد را می‌پذیرد، بلکه این کار را به عنوان نشانه «شفافیت مودی» تلقی می‌کند.

نتیجه‌گیری و گام اجرایی:

آزاد کردن سرمایه حبس شده در قالب مالیات بر ارزش افزوده، یکی از هوشمندانه‌ترین تصمیمات مالی برای بهبود نقدینگی شرکت است. اما این مسیر، نیازمند تسلط بر رویه‌های پذیرش سازمان است.

اگر در ترازنامه شرکت شما مبالغ قابل توجهی به عنوان طلب مالیات بر ارزش افزوده ثبت شده است و نمی‌دانید چگونه آن را به وجه نقد تبدیل کنید، من و تیم متخصصم در شرکت همیاران حساب کاوه آماده‌ایم تا با تکیه بر ۳۰ سال تجربه در سازمان، فرآیند استرداد را برای شما مدیریت کنیم. برای تبدیل طلب‌های مالیاتی به سرمایه جاری، از طریق سایت همیاران تکس با ما در ارتباط باشید.

با احترام،
علیرضا عامره
استاد دانشگاه، مدیرعامل شرکت همیاران حساب کاوه، نماینده سابق دادستانی انتظامی مالیاتی و مشاور خبره کشوری

همین حالا برای تحلیل طلب‌های مالیاتی و استراتژی استرداد نقدینگی تماس بگیرید]

*«درخواست بررسی پرونده جهت شناسایی مبالغ قابل استرداد (واتس‌اپ)» http://wa.me/989123552012
– «مشاوره تخصصی برای آزادسازی سرمایه حبس شده در ترازنامه (تماس تلفنی)» 09123552012

– «برای مدیریت صحیح ورودی‌ها، ابتدا باید تضاد ارقام را شناسایی کرد .( مدیریت تضاد گمرک و مودیان).»
– «استرداد درست، بخشی از استراتژی بهینه‌سازی مالیاتی است (تفاوت بهینه‌سازی و فرار).»