جرائم مالیات بر ارزش افزوده در ایران | بررسی کامل قانون دائمی، مصادیق، نرخها و راهکارهای پیشگیری
مالیات بر ارزش افزوده یکی از پایدارترین و مهمترین منابع درآمدی دولتهاست و نقش مستقیمی در تأمین بودجه عمومی، توسعه زیرساختها و تنظیم رفتار اقتصادی دارد؛ ازاینرو، بررسی دقیق مقررات آن همواره مورد توجه مشاور مالیاتی در کاوه قرار میگیرد. به همین دلیل، قانونگذار برای تضمین اجرای صحیح این نظام مالیاتی، مجموعهای دقیق و بعضاً سنگین از جرائم را در نظر گرفته است و با تصویب و ابلاغ قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده در تیرماه ۱۴۰۰، ساختار جرائم، ضمانت اجراها و تکالیف مودیان وارد مرحلهای جدید و سختگیرانهتر شد.
شناخت دقیق جرائم مالیات بر ارزش افزوده، مصادیق آن، نرخها، نحوه محاسبه و پیامدهای قانونی، برای تمامی صاحبان کسبوکار، مدیران مالی، حسابداران و مشاوران مالیاتی امری ضروری است. ناآگاهی از این جرائم، نهتنها موجب تحمیل هزینههای مالی سنگین میشود، بلکه میتواند منجر به محرومیت از معافیتها، مشوقها و حتی بروز مشکلات حقوقی گردد.
چه کسانی مشمول ثبتنام در نظام مالیات بر ارزش افزوده هستند؟
سازمان امور مالیاتی کشور، مشمولان مالیات بر ارزش افزوده را طی ده مرحله فراخوان شناسایی کرده است. بر اساس این فراخوانها، کلیه صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی که فعالیت اقتصادی مستمر دارند، بهجز مواردی که صراحتاً در قانون از مالیات بر ارزش افزوده معاف شدهاند، مکلف به ثبتنام در نظام ارزش افزوده و انجام تکالیف قانونی مربوطه هستند.
عدم توجه به این فراخوانها، حتی در صورت عدم آگاهی مودی، مانع از تعلق جرائم نخواهد بود و مسئولیت اجرای تکالیف بهطور کامل بر عهده فعال اقتصادی است.
دوره مالیاتی ارزش افزوده و مهلتهای قانونی
هر سال مالی در نظام مالیات بر ارزش افزوده به چهار دوره سهماهه (فصلی) تقسیم میشود. مودیان موظفاند حداکثر تا ۱۵ روز پس از پایان هر فصل، اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده را از طریق سامانههای تعیینشده تسلیم کرده و مالیات و عوارض متعلقه را پرداخت نمایند.
عدم رعایت این مهلتها، یکی از شایعترین دلایل اعمال جرائم مالیات بر ارزش افزوده است.
ماخذ محاسبه مالیات و عوارض ارزش افزوده
ماخذ محاسبه مالیات بر ارزش افزوده، بهای کالاها و خدمات درجشده در صورتحسابهای صادره است. این بهای فروش، مبنای محاسبه مالیات و عوارض قرار میگیرد؛ مشروط بر آنکه صورتحسابها مطابق ضوابط سازمان امور مالیاتی و از طریق سامانه مودیان ثبت شده باشند.
در صورتی که سازمان امور مالیاتی به صورتحساب مودی دسترسی نداشته باشد، قیمت روز کالا یا خدمت بهعنوان ماخذ محاسبه مالیات لحاظ خواهد شد.
عدم ثبتنام در سامانه مودیان و پیامدهای آن
پس از استقرار سامانه مودیان، ثبتنام در این سامانه و ثبت کلیه معاملات (خرید و فروش) بهعنوان یکی از اصلیترین تکالیف قانونی مودیان شناخته میشود. اطلاعات ثبتشده در سامانه مودیان، در حکم دفاتر قانونی مودی تلقی میگردد.
عدم ثبتنام یا عدم ثبت معاملات در سامانه مودیان، مشمول جرائم متعدد و بعضاً همزمان خواهد بود که شامل جریمههای مالی و محرومیتهای قانونی است.
عدم استفاده از پایانههای فروشگاهی
کلیه اشخاص مشمول قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان، موظفاند از پایانههای فروشگاهی دارای حافظه مالیاتی برای صدور صورتحساب الکترونیکی استفاده کنند. این الزام بهویژه برای خردهفروشان و واحدهای صنفی که بهطور مستقیم با مصرفکننده نهایی در ارتباط هستند، جنبه الزامی دارد.
عدم استفاده از پایانه فروشگاهی، استفاده از حافظه مالیاتی دیگران یا واگذاری حافظه مالیاتی خود، از مصادیق تخلف محسوب شده و مشمول جرائم سنگین میشود.
عوارض سبز و جرائم مرتبط با آن
واحدهای تولیدی، صنعتی، معدنی و خدماتی آلاینده که به تشخیص سازمان حفاظت محیط زیست، استانداردهای زیستمحیطی را رعایت نکنند، مشمول پرداخت عوارضی تحت عنوان «عوارض سبز» خواهند بود.
- نرخ عوارض سبز: ۰٫۵٪، ۱٪ یا ۱٫۵٪ از ماخذ فروش
- مبنای تشخیص: شدت، مدت، نوع و مکان آلایندگی
عدم پرداخت عوارض سبز یا عدم ارسال اظهارنامه مربوطه، مشمول جرائم غیرقابل بخشودگی خواهد بود.
جرائم مالیات بر ارزش افزوده بر اساس قانون دائمی
مواد ۳۵، ۳۶ و ۳۷ قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده، چارچوب اصلی جرائم و ضمانت اجراها را مشخص کردهاند. در صورت تخلف مودی، علاوه بر پرداخت اصل مالیات، جرائم زیر اعمال میشود:
- پرداخت مالیات و عوارض متعلقه
- پرداخت جریمه تأخیر
- پرداخت جرائم خاص بسته به نوع تخلف
جریمه عدم ثبتنام در نظام مالیات بر ارزش افزوده
در صورت عدم ثبتنام مودی در مهلت مقرر:
- شناسایی توسط سازمان مالیاتی: مطالبه مالیات و عوارض معوقه از زمان مشمولیت بههمراه جریمهای معادل ۷۵٪ مالیات و عوارض.
- ثبتنام با تأخیر توسط مودی: تعلق جرائم به مالیات و عوارض دوره تأخیر.
جریمه عدم ارسال اظهارنامه و عدم ثبتنام در سامانه مودیان
بر اساس قانون دائمی و قانون پایانههای فروشگاهی:
- حداقل ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال یا دو برابر مالیات پرداختنشده (هرکدام بیشتر باشد)
- ۱۰٪ مبلغ فروش ثبتنشده یا ۲۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال (هرکدام بیشتر باشد)
- محرومیت از معافیتها، نرخ صفر و مشوقهای مالیاتی
جریمه عدم صدور صورتحساب رسمی
بر اساس ماده ۶۶ قانون نظام صنفی، جریمه عدم صدور صورتحساب در هر بار تخلف معادل ۲۰۰,۰۰۰ ریال است.
جریمه کتمان معامله و استفاده از اسناد صوری
هرگونه کماظهاری، بیشاظهاری غیرواقعی، ثبت معامله صوری یا استناد به اسناد جعلی، مشمول جرائم سنگین خواهد بود:
- ۲ برابر مالیات و عوارض پرداختنشده
- ۳ برابر مالیات در صورت تکرار تخلف ظرف دو سال
دریافت مالیات از کالاها و خدمات معاف
دریافت مالیات و عوارض از کالاها و خدمات معاف، مشمول جریمهای معادل دو برابر مبالغ دریافتی بوده و این جریمه غیرقابل بخشودگی است.
جریمه تأخیر در پرداخت مالیات و عوارض ارزش افزوده
در صورت تأخیر در پرداخت مالیات و عوارض، جریمهای معادل ۲٪ در ماه نسبت به مبلغ پرداختنشده و مدت تأخیر محاسبه میشود. این جریمه بهصورت تصاعدی افزایش مییابد و میتواند در مدت کوتاهی رقم قابلتوجهی ایجاد کند.
راهکارهای پیشگیری از جرائم مالیات بر ارزش افزوده(مشاور مالیاتی در کاوه)
- ثبتنام بهموقع در سامانه مودیان و نظام ارزش افزوده
- استفاده صحیح از پایانههای فروشگاهی
- ارسال منظم و دقیق اظهارنامههای فصلی
- انطباق اطلاعات ارزش افزوده با معاملات فصلی
- اصلاح اظهارنامه در صورت بروز اشتباه پیش از رسیدگی